Thời hiệu được tính từ thời điểm mở thừa kế
Theo Điều 611 Bộ luật Dân sự 2015, thời điểm mở thừa kế là thời điểm người có tài sản chết. Trường hợp Tòa án tuyên bố một người là đã chết thì thời điểm mở thừa kế là ngày được xác định theo quyết định của Tòa án.
Đây là mốc quan trọng nhất: mọi loại thời hiệu thừa kế đều bắt đầu từ ngày này, chứ không phải từ ngày các bên phát sinh mâu thuẫn hay ngày phát hiện ra tài sản. Vì vậy, giấy chứng tử (hoặc trích lục khai tử) luôn là giấy tờ đầu tiên luật sư cần xem trong hồ sơ thừa kế.
Ba loại thời hiệu tại Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015
| Yêu cầu | Thời hiệu | Căn cứ |
|---|---|---|
| Chia di sản là bất động sản (nhà, quyền sử dụng đất…) | 30 năm | Khoản 1 Điều 623 |
| Chia di sản là động sản (tiền, xe, cổ phần…) | 10 năm | Khoản 1 Điều 623 |
| Xác nhận quyền thừa kế của mình hoặc bác bỏ quyền thừa kế của người khác | 10 năm | Khoản 2 Điều 623 |
| Yêu cầu người thừa kế thực hiện nghĩa vụ về tài sản do người chết để lại | 03 năm | Khoản 3 Điều 623 |
Tất cả các thời hạn trên đều tính từ thời điểm mở thừa kế. Mốc 03 năm tại khoản 3 đặc biệt quan trọng với chủ nợ của người đã mất: nếu để quá thời hạn này mà không yêu cầu những người thừa kế thanh toán, quyền yêu cầu có thể không còn được Tòa án bảo vệ.
Điều gì xảy ra khi hết thời hiệu chia di sản?
Khoản 1 Điều 623 quy định rõ hệ quả: hết thời hạn yêu cầu chia di sản thì di sản thuộc về người thừa kế đang quản lý di sản đó. Trường hợp không có người thừa kế đang quản lý di sản thì:
- di sản thuộc quyền sở hữu của người đang chiếm hữu theo quy định tại Điều 236 Bộ luật Dân sự (xác lập quyền sở hữu theo thời hiệu do chiếm hữu, được lợi về tài sản không có căn cứ pháp luật);
- di sản thuộc về Nhà nước, nếu không có người chiếm hữu nói trên.
Nói cách khác, người thừa kế không trực tiếp quản lý tài sản là người chịu rủi ro lớn nhất khi để thời hiệu trôi qua.
Tòa án chỉ áp dụng thời hiệu khi có yêu cầu
Theo khoản 2 Điều 149 Bộ luật Dân sự 2015, Tòa án chỉ áp dụng quy định về thời hiệu theo yêu cầu áp dụng thời hiệu của một bên hoặc các bên, với điều kiện yêu cầu này được đưa ra trước khi Tòa án cấp sơ thẩm ra bản án, quyết định giải quyết vụ việc.
Điều này có hai ý nghĩa thực tế:
- Với bên muốn chia di sản: dù thời hiệu có thể đã hết, vụ việc vẫn có thể được giải quyết nếu không bên nào yêu cầu áp dụng thời hiệu.
- Với bên đang quản lý di sản: nếu cho rằng thời hiệu đã hết, cần chủ động nêu yêu cầu áp dụng thời hiệu trong quá trình giải quyết ở cấp sơ thẩm; nêu muộn hơn sẽ không được chấp nhận.
Những trường hợp cần đánh giá riêng
Không phải hồ sơ nào cũng áp dụng đơn giản như bảng trên. Luật sư thường phải phân tích kỹ hơn khi:
- Thời điểm mở thừa kế trước ngày 01/01/2017 (trước khi Bộ luật Dân sự 2015 có hiệu lực): cần đối chiếu quy định chuyển tiếp và hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao.
- Các đồng thừa kế đã có thỏa thuận để tài sản chung chưa chia: tùy nội dung thỏa thuận và cách thực hiện, tranh chấp có thể được xem xét như tranh chấp chia tài sản chung.
- Di sản nằm trong khối tài sản chung vợ chồng của người mất và người còn sống: cần xác định phần di sản trước khi bàn đến thời hiệu.
Việc nên làm sớm
- Thu thập giấy chứng tử, giấy tờ nhân thân và giấy tờ chứng minh quan hệ với người để lại di sản.
- Lập danh mục tài sản: giấy chứng nhận nhà đất, sổ tiết kiệm, cổ phần, phương tiện; ghi rõ ai đang quản lý, sử dụng.
- Xác định có di chúc hay không và hiệu lực của di chúc.
- Nếu các bên thống nhất được, lập văn bản thỏa thuận phân chia di sản và thực hiện thủ tục khai nhận tại tổ chức hành nghề công chứng. Xem dịch vụ hỗ trợ hồ sơ công chứng.
- Nếu có tranh chấp, đánh giá chứng cứ và thời hiệu trước khi khởi kiện. Xem dịch vụ tranh tụng và giải quyết tranh chấp.
Luật Sư Nam tư vấn toàn bộ các bước trên trong dịch vụ tư vấn thừa kế, từ lập di chúc, khai nhận đến đại diện tại Tòa án. Anh chị cũng có thể đọc thêm vì sao thời hạn lại quan trọng trong mọi vụ việc pháp lý.
